صفوى به‌جاى ساختن مساجد و آرامگاههاى ديگر ترجيح مىدادند با تعمير و مرمت ساختمانهاى موجود ، مشكل را حل نمايند . آنها براى يك آرايش جزئى ظاهرى - مثلا ايجاد مدخل جديد ، نماى پيشين آثار قبلى و يا حتى تزيين تازه - اعتبار و حيثيت نامتناسبى كسب مىكردند مخصوصا اگر مرمت شهرتى مىيافت ( و اغلب هم اينطور بود ) حامى آن در پيدا و پنهان مدعى مىشد كه كل ساختمان را برپا كرده است . چنين مىنمايد كه اين انگيزه فراتر از فضيلت مذهبى استثنايى بود كه براى او پديد مىآورد . اين مرمتها و تعميرات را متناوبا مىتوان نتيجه كار پيشقدمان كاملا محلى دانست كه انحطاط بعضى از عمارات با ارزش محلى را درپى داشت . البته بطور دقيق در سطح همين تعميرات و بازپردازيها بود كه حمايت محلى مىتوانست مثمرثمر واقع شود « 1 » . معماران و صنعتگران دوره صفوى در كار مرمت خود با سبكهاى پيشين آشنا مىشدند و اين امر به نوبه خود فن و تكنيك موجود آنها را تحت‌تأثير قرار مىداد . مثلا هنگاميكه شاه عباس در ماهان بالاخانه‌هايى را به هسته مركزى تيمورى اين آرامگاه افزود ، از شگردهاى تيمورى ازاره كاشيدار تك رنگى با طاقبندى ساده سفيد بالا ( عكس 42 ) بهره گرفت . اين كار مىتوانست محافظه‌كارى افراطى و يا ديرينه‌شناسى برشمرده شود چون بدلسازيهاى سبكهاى پيشين اسلامى كه در كاشيكارى زرين‌فام صفوى ، و در كتيبه‌نگاريهاى صفوى بر روى آثار پيش از اسلام ( يعنى تخت جمشيد و بيستون ) ديده مىشود شايد گواهى از اقتباس كلى و انطباق ايران با افسانه‌اى باشد كه از ويژگيهاى دوره قاجار است و در بعضى از نسخ خطى منقوش هم آمده است ( كه در اوايل سده هفدهم براى شاه عباس كار شده است ) « 2 » . بيشتر اين مرمتها روى ابنيه پيشين صفوى انجام گرفته كه چيزى از كيفيت آنها گفته نشده است . مثلا بقعه خواجه ربيع در عرض يك قرن كه از ساخت آن مىگذشت ، دوبار مرمت شد . ليكن در زمينه تاريخگذارى ابنيه تحت مرمت ، چون اين آثار بار ديگر مرمت و تزيين مىشد و توسعه مىيافت و كاركرد آن هم تغيير پيدا مىكرد ، لذا بناى جديد به لحاظ جزئيات ، شباهتى با بناى پيشين نداشت ازاينرو تاريخگذارى دقيق آنها بسيار دشوار است .

--> ( 1 ) - فهرست غيرمنتشره‌اى از نام معماران و صنعتگران ايران در زمينه معمارى تزيينى توسط دكتر گ . د . پيكت تهيه شده كه با گشاده‌دستى در اختيار نگارنده قرار داد و اين فهرست حاكى از آنست كه اكثر صنعتگران در محور روستا و يا شهر زادگاه خود كار مىكرده‌اند . ( 2 ) - واتسن « كاشى زرين‌فام ايران » ، صص 80 - 63 . آ . س . مليكيان - شيروانى " Le royaume de salmon . les inscriptions Presames de sites achemenides " ، در MII ، جلد ، ( 1971 م . ) ، ص 41 - 1 ، گروبه ، « منطق الطير » ، صص 6 - 344 .